(Bu yazı daha önce Vegan Abolisyon dergisinin Güz 2015 sayısında yayınlanmıştır.)
Öğrenci olmak ve bazı öğrenciler için okurken aynı zamanda bir işte çalışmak beraberinde birçok sorumluluk getiriyor. Fakat bu sorumluluklar; insan-harici hayvanların yani bizler gibi hissedebilir canlıların kullanılmama, bir diğer deyişle başkasının kölesi olmama hakkını göz ardı etmemiz için bir gerekçe olmamalı.
Nihayetinde, kimsenin mülkü olmama hakkı gibi temel haklar söz konusu olduğunda, bu hakları ihlal etmenin bize sağlayacağı fayda veya kolaylıkları değil, beraberinde getireceği ahlaki olmayan sonuçlarını gözeterek karar vermekteyiz.
Adalet, mezuniyetten sonraya ertelenebilecek bir iş ideali veya zor olduğu söylenerek ertelenebilecek bir kişisel gelişim adımı değildir. Neyse ki, öğrenciyken de vegan olmak hiç de zor değil; aksine hesaplı, sağlıklı ve pratik.
Yurttan veya evden, markete gidip gelinecek sürede litrelerce bitkisel süt yapmak, besleyici öğünler hazırlamak, ders aralarında sağlıklı bir şekilde karın doyurmak mümkün.
Fikir vermesi amacıyla, gündelik yaşamda uygulanabilecek pratiklerden bahsetmek gerekebilir. Sabahları derse gitmeden önce marketlerde yarım kilosu 4 lira gibi uygun fiyata bulunabilen kuru meyveli ve fındıklı yulaf ezmesi kaseye bolca konulup üzerine taze sıkılmış meyve suyu eklenebilir ve saatlerce tok tutan, bol lifli, yüksek proteinli, aynı zamanda da çok lezzetli bir kahvaltı yapılabilir. Hatta kış aylarında bazı marketlerde litresi 2 liraya satılan tatlı boza, yarı yarıya suyla karıştırılarak kahvaltılık gevreklere veya yulaf ezmesine dökülebilir.
Bunun yanında bir dilim ekmeğin üzerine tahin – pekmez veya haşhaş ezmesi sürülüp hem demir hem de kalsiyumdan zengin; oldukça da pratik bir öğün geçirilebilir. Ayrıca hafta sonları sadece 5-10 dakikanızı ayırarak; susam, hindistan cevizi, kenevir, yer fıstığı, fındık, badem sütleri yapıp buzdolabında saklayabilir, uyanmanın dahi eziyet olduğu hafta içi günlerde yurttan/evden çıkarken vakit kaybetmeden içebilirsiniz. Bu sütlerin yapılışından, malzemelerin nerelerde bulunabileceğinden ve faydalarından da kısaca bahsetmek gerekebilir.
Kenevir tohumu, vücutta üretilemeyen aminoasitleri de içeren bol proteinli, omega açısından zengin bir besin kaynağıdır ve aktarlarda/baharatçılarda kilosu 7-10 lira civarı gibi bir fiyata, iri ve küçük taneli olmak üzere 2 çeşit olarak bulunabilmektedir. Sütünü çıkarmak için, 1 bardak kenevir tohumu (küçük taneli olması lezzeti arttırabilir) süzgeçte basitçe yıkanır, bir kaba alınıp üzerine 2-3 yemek kaşığı şeker ya da pekmez ve 3 su bardağı içme suyu eklenir, rengi beyaz olana dek yani 2-3 dakika blenderdan geçirilip sık delikli plastik bir süzgeçten süzülür. Özellikle sporla ilgilenen öğrenciler için güzel bir protein desteği olabilir. Hatta ders aralarında çerez gibi sade bir şekilde de yenilebilir.
Hindistan cevizi sütü, içerisinde elzem yağ asitleri barındıran çok lezzetli, kremsi bir süttür. Sütünün yapılışı; 1 liralık paketlerde satılan yaklaşık 80 gram hindistan cevizinin üzerine 3 bardak kaynar su, 2-3 kaşık şeker konulup blenderdan geçirilmesi ve aynı şekilde beyaz olunca süzülmesinden ibarettir.
Susam sütü de çok yüksek miktarda kalsiyum içeren bir içecektir. Yine marketlerde satılan 1 liralık çiğ susam paketinin sadece yarısı, 3 bardak süt için yeterlidir. Diğer vegan sütlerden farklı olarak bu tarifte susamlar; blenderdan geçirmeden önce, yağsız tavada tahin kokusu gelene kadar yani 4-5 dakika kavrulur. Sonrasında aynı şekilde su ve şeker eklenip blenderdan geçirilir ve süzülür.
Şunu da eklemek gerekir ki, bu vegan sütlerin hayatımızı kolaylaştırdığı bir gerçek. Direkt içmek, kahvaltılık gevreklere dökmek, hamur işi, pasta, yemek yapmak gibi amaçlarla kullanılabilir; fakat bunlar, sağlıklı bir vegan yaşam için olmazsa olmaz içecekler değillerdir.
Öğle aralarında veya akşamları lezzetli; ciddi miktarda kalsiyum, protein, demir içeren; birçok vitamin ve mineral bakımından zengin yeşillik dürümleri yapılabilir, hatta sabahtan hazırlanıp daha sonra yemek üzere çantada taşınabilir. Maydanoz, marul, dereotu, nane, reyhan, ıspanak (çiğ) gibi çeşit çeşit yeşillikler lavaş arasına konulup bol limon, isteğe göre soya sosu, keten tohumu ve baharatlarla tatlandırılarak dürüm hazırlanır ve saatlerce tok tutan bir öğün geçirilmiş olunur. Demir içeren bitkisel gıdalarla birlikte C vitamini içeren besinlerin alınması da emilimin artması için dikkat edilmesi gereken bir detaydır.
Baklagiller (mercimek, nohut, fasulye, barbunya, bakla, börülce…) de hem kalsiyum, demir gibi minerallerin, hem de protein oranının yüksek olmasıyla bilinir ve özellikle tahıllarla (ekmek, pilav, bulgur, makarna, yulaf…) birlikte yendiğinde oldukça doyurucu ve sağlıklıdır.
Maalesef öğrenciyken baklagil ıslatmak ve pişirmek zaman alıcı olabiliyor, fakat öğrenciliğin beraberinde getirdiği pratik çözüm üretme ihtiyacı buna da kolayca çözüm olabilir.
Yurtta, kampüste, hatta sokakta; 5 dakika içinde, hep özlenilen ev yemeği tadında baklagil öğünleri hazırlamak mümkün ve oldukça hesaplı. Marketlerde fiyatları 2-3 lira arasında değişen, süzülmüş ağırlığı 400 gram olan, koruyucusuz ve katkısız haşlanmış nohut, beyaz fasulye, barbunya, yeşil taze fasulye, bezelye konservesi çeşitlerinden ve yanında küçük meyve suyu paketlerinde ucuza satılan domates pürelerinden alınıp, konservenin ağzı çok az açılır, suyu toprağa veya çöpe süzülür, üzerine domates püresi eklenip ayaküstü bol miktarda lezzetli baklagil yemeği yenir. Hatta okulunuzun yemekhanesinden baharat, ekmek alarak veya yanında garnitür/mısır/közlenmiş biber/mantar kavanozlarından alarak menünüzü çeşitlendirebilirsiniz; üstelik bir seferde bitirilemeyecek kadar çok oldukları için buzdolabına koyup günlerce tüketebilirsiniz. Ayrıca konserve baklagiller kaynar suyun içerisinde bekletilip ısıtılınca tadı tam anlamıyla ev yemeği gibi olmakta.
Baklagilleri pişirmekle uğraşmadan yemenin bir diğer yolu da filizlendirmektir. İnternette bulabileceğiniz çok pratik yöntemlerle birçok baklagili filizlendirip yeşillik dürümlerinizin içine koyabilir, uğraşmak istemezseniz büyük marketlerde 250 gramı 2 tl’ye satılan soya filizlerinden alabilirsiniz.
Baklagil tüketmenin belki de en lezzetli ve besleyici yolu ise “baklagil mezeleri” hazırlamaktır. Baklagile mesafeli olanlar dahi humus gibi mezeleri severek yiyebilir. Yapımı 5 dakika süren ve lavaş arasına, ekmek üzerine sürülerek yenilebilecek bu sürmeler; 1 bardak pişmiş baklagil (özellikle nohut), tercihen yarım çay bardağı tahin ve 1 diş sarımsak, yarım çay bardağı sıvıyağ, yarım limon suyu, kekik, nane, tuz ve katı olursa biraz su ile blenderdan geçirilerek pratik bir şekilde yapılabilir, buzdolabında 1 haftaya yakın süre saklanabilir.
Makarna, bir öğrenci klasiği olarak yerini hep koruyacağı için, makarnanın hem besin değerini hem de lezzetini arttırabilecek pratik tariflerden de bahsetmek gerekir. Büyük marketlerde 300 gramı 4-5 liraya satılan ve ıslatıldığında ağırlığı 4 katına çıkan soya kıymasını az salça ve baharatlarla kavurarak hızlı bir şekilde makarna sosları hazırlayabilirsiniz. Vegan peynirli makarna denemek için, protein değeri çok yüksek olan ve vücutta üretilemeyen aminoasitleri içeren kuru mayanın/ekmek mayasının 1 paketini (10-15 gram) yağsız tavaya döküp 3-4 dakika kavurarak makarnaya dökebilir, üzerine biraz yağ gezdirerek çok leziz ve sağlıklı öğünler geçirebilirsiniz.
Final haftalarında enerji vermesi ve aksayan beslenme düzenini dengelemek için, aktarlarda kilosu 10-15 liraya satılan ve bir kilosu senelerce kullanılabilen keçiboynuzu unu, üzüm çekirdeği tozu, keten tohumu gibi besinlerden de yenilebilir. Aynı zamanda uykusuz sınav öncesi gecelerinde içilen kahvelere 1 çay kaşığı keçiboynuzu unu eklenerek kahvenin tadı yumuşatılabilir.
Bunun dışında ders aralarında leblebi, badem, yer fıstığı, sarı-siyah kuru üzüm, kuru incir, kuru kayısı gibi yemişler atıştırarak beslenmeyi çeşitlendirmek de mümkün.
Giyim konusunda; süet, kaşmir, keçe, nubuk, tüy, yün, ipek, deri, kürk gibi hayvan kullanımı içeren kumaş maddeleri değil de keten, pamuk, naylon, polyester, saten, plastik deri gibi çok daha ucuz ve kolay bulunan malzemelerden yapılmış kıyafetleri/ayakkabıları kullanmak için, mağazalarda etiket kontrol etmek veya şehrin ucuz giysi satan pazarlarına/çarşılarına uğramak çoğu zaman yeterlidir.
Giyim, kozmetik, gıda ve diğer alanlarda aradığınız vegan ürünler için Facebook’ta Çalışan Vegan grubunda; çeşit çeşit vegan yiyecek, içecek ve atıştırmalık tarifleri için Vegan Sofra grubunda arama yapabilir, bulamadığınız ürünler/tarifler için grupta paylaşım yaparak soru sorabilirsiniz. Ayrıca, vegan beslenmede dikkat edilmesi gereken bir nokta olarak B12 vitamini hakkında bu adreste yer alan yazıyı incelemek gerekebilir.
Son olarak bu yazıda her ne kadar kişisel deneyim ve pratik çözümlerden bahsedilmiş olunsa da, veganlık, herkesin kendine uygun düzenini sadece birkaç hafta içinde oturtabileceği; her şeyden önemlisi hayvanlara karşı adil olmak için atılabilecek tek tutarlı adım olan temel bir yükümlülüktür ve herkes içindir.
Bir Cevap Yazın