Veganlık hakkında biriyle konuşurken konunun bir anda “kafessiz yumurta” tartışmasına geldiği oldu mu?
Son zamanlarda hayvanları önemsemesiyle tanınan sosyal medya fenomenlerinin ücret karşılığında kafessiz yumurta kampanyalarıyla işbirliği yaptığını gördünüz mü?
Hayvanlara karşı sorumluluğun, belirli sertifikalara veya yumurtaların üzerindeki kodlara göre alışveriş yapmak olarak anlatılmasına rastladınız mı?
Peki bütün bunlar olurken fark ettiniz mi?
Tartışma böylece “Tavukları bir yumurta kaynağı olarak görmeye hangi hakla devam ediyoruz?” sorusu etrafında dönmüyor.
O soru yavaş yavaş ortadan kayboluyor.
Kafessiz yumurta gündeme geldiği anda konuşma artık, tavuğun yumurta üretmek için kullanılmasına değil, hangi koşullarda kullanılacağına odaklanıyor.
Kafes mi, kafessiz mi?
Kod 0 mı, kod 1 mi?
Organik mi, serbest gezen mi?
İnsanlar bütün bu seçenekler arasında daha doğru olanı bulmaya çalışırken, önlerine yalnızca hayvan kullanımını sürdüren farklı modeller konuyor. Hayvanları önemseyen insanlar doğru olanı yapmak için bir seçim yapıyorlar; fakat hayvanları kullanmaya son verme seçeneği, daha en baştan seçeneklerin dışında kalıyor.
Bu seçenekler arasında karşılaştırma yaptığınızda, güvendiğiniz sosyal medya şahsiyetleri sizi bu seçeneklerin sunulduğu kaynaklara yönlendirdiğinde, ve bu sebeple kafessiz yumurta ve benzerlerini desteklediğinizde, meseleyi ayrıntılı biçimde araştırdığınızı doğru olanı yaptığınızı ve hayvanlar açısından önemli bir fark yarattığınızı düşünebilirsiniz.
Oysa önünüze konan seçeneklerin tamamı, tavuğun insanlar için yumurta üreten bir kaynak olduğu kabulüyle başlıyor.
Hayvan kullanımının kendisini sorgulayan bir tartışmanın, hayvan kullanımının nasıl yapılacağı tartışmasına dönüşmesi yalnızca dilde yaşanan küçük bir değişiklik değil. Tartışmadaki bu kayma, insanların hayvanları kullanmak için onlara atadığı mal ve kaynak statüsünü bir önkabul haline getiriyor. “Hayvanları kullanmamız doğru mu?” sorusu rafa kalkıyor, soru sadece “Nasıl kullanmalıyız?” haline geliyor. Tartışmanın konusu artık hayvanların hakları değil, üretim standartları oluyor.
Üretim biçimi değişse de (esasında çok büyük bir değişiklik de olmuyor) tavuğun konumu, yaşamı üzerindeki denetim ve bedeni üzerinden kurulan kullanım ilişkisi devam ediyor. Bu nedenle yapılan değişiklik hayvanlar açısından büyük ve belirleyici bir dönüşüm yaratmıyor; asıl olarak insanlara, hayvan kullanımını sürdürürken daha doğru bir seçim yaptıkları duygusunu veriyor. Böylece hayvanları önemseyen insanların ahlaki itkisi hayvanların kullanılmaya devam ettiği bir düzen içinde eritiliyor.
Bu değişim yumurta sektörü açısından son derece kullanışlıdır. Çünkü eleştiri, hayvanların ürünleştirilebilirliğinin ortadan kalkmasına değil, yeni bir biçimde pazarlanmasına yol açar. “Kafessiz” yumurta daha kaliteli, daha lezzetli, daha doğal ve daha sorumlu bir tercih olarak sunulabilir; aynı ürün daha yüksek bir fiyatla satılırken şirket de hayvanlarla ilgili eleştirilere cevap verdiğini öne sürebilir. Böylece hayvan kullanımına yönelen itiraz, sektörü zorlayan bir adalet talebi olmaktan çıkarılıp sektörün yeni ürün kategorileri ve reklam söylemleri ile kendisini aklamasına yarayan bir fırsata dönüştürülür.
Bu pazarlama biçiminin etkili olabilmesi için yalnızca şirketlerin reklamları yetmez. Paketlerde yer alan serbest tavuk ve mutlu inek resimleri tek başlarına klişe ve etkisizdir. Hayvanlar için harekete geçtiğini öne süren dernekler ve oluşumlar bu “daha iyi muamele” ürünlerini bir mücadele diliyle şirketlerden talep ettiğinde, Hayvanlar için bir şey yapmak isteyen insanlar “hiç yoktan iyidir”, “herkes vegan olmayacak” ve “küçük adımlar da önemlidir” diyerek bu kampanyalara destek verdiğinde, Ötesinde, şirketlerin bu talepleri kabul etmesi bir zafer olarak sunulduğunda, aynı propaganda bu kez inandırıcı hale gelir.
Bu çerçeve yerleştikçe, hayvan kullanımının kendisini sorgulayan veganlık çağrısı da kolayca marjinalleştirilebilir. “Hayvanları nasıl daha iyi kullanabiliriz?” sorusunu kabul etmeyip, “Hayvanları kullanmamızın kendisi yanlıştır” diyenler, küçük adımları küçümsemekle, gerçekçi olmamakla veya mükemmeliyetçilikle suçlanır. Böylece reformist talepler makul ve uygulanabilir gösterilirken, hayvanların eşya konumuna doğrudan itiraz eden yaklaşım tartışmanın dışına itilir. Böylece tartışmanın merkezi kaymakla kalmaz; asıl soruyu gündeme getirmeye çalışanlar da susturulur.
Bütün bu süreçte tavukların konumu değişmez. Onlar hâlâ yumurta üretmek için yetiştirilen, bedenleri ve yaşamları insanlar tarafından denetlenen birer kaynak olarak görülür. Kafesin biçimi, üretim standardı ya da ürünün üzerindeki etiket değişebilir; fakat tavuğun kendi yaşamı üzerinde hiçbir hakkı olmadığı kabulü yerinde kalır. Bu nedenle kafessiz yumurta kampanyaları, hayvanların haklarıyla ilgili bir talep getiremez. Bunlar, hayvanların eşya konumunu koruyarak, bu eşyanın hangi koşullarda kullanılacağını tartışan kampanyalardır.
Bu yüzden kafessiz yumurtayı “hiç yoktan iyi bir küçük adım” olarak değerlendirmek, yapılan değişikliğin yönünü gözden kaçırır. Burada asıl sorun adımın küçük ya da büyük olması değildir; hangi yöne atıldığıdır. Hayvanların birer kaynak olarak kullanılmasına karşı çıkmakla, bu kullanımın insanlara daha kabul edilebilir görünebilecek bir biçimini desteklemek aynı mücadelenin farklı aşamaları değildir.
Kafessiz yumurta, hayvan kullanımını sorgulayan tartışmayı ileri taşımaz. Asıl soruyu değiştirir, sektöre yeni bir pazarlama alanı açar ve tavukların eşya konumunu korur. Hayvanları önemsiyorsanız, hayvanların mal ve kaynak konumunu ön kabul haline getiren bu tuzağa düşmeyin.
İsteniyor ki sürekli şu soruyu konuşalım: “Hayvanları nasıl kullanalım?” Fakat asıl sormamız gereken soru şu: “Hayvanları kullanmaya ne hakla devam ediyoruz?” Henüz vegan değilseniz, bu sorunun havyanlardan yana tek tutarlı cevabı vegan olmaktır. Zaten vegansanız, bu refahçı dayatmayı kırmanın yolu veganlığı savunmak ve anlatmaktır.
Hayvan kullanımına son!
Bir Cevap Yazın