Birçok vegan, “Hayvansal yiyecekler yiyemeyeceğimden değil; sadece yememeyi tercih ediyorum.” der.
Nedenini anlıyorum, ancak gerçekten pek akıl kârı görünmüyor.
Evet, elbette hayvansal ürünleri yemeyi, giymeyi veya kullanmayı tercih edebilirim ve bir vegan olarak, öyle yapmamayı tercih ediyorum. Ama bunun sebebi davranışlarımı sınırlandıran ahlâki ilke ve kuralların beni öyle yapmamakla yükümlü tutması. Örneğin, bir ahlâki gerçekçi olduğum için, “gerçek bir çatışma ya da zorunluluk olmadığı sürece bir diğer hissedebilir varlığı öldürmek ahlâken yanlıştır” ilkesini, bu ifadenin gerçekliğine dair davranışsal bir ifadeyle tanıyorum. Yani bu ahlâki ilkeleri (ve onlardan türeyen kuralları) gerçek kabul ediyorsam ve davranışlarımın gerekçeleri olarak tanıyorsam, o zaman aslında hayvansal ürün kullanmayı tercih edemem.
Bence sorunun kökü, bazı veganların, belli biçimlerde davranmamızı gerektiren ahlâki gerçekler olduğu düşüncesinden kaçınmalarında yatıyor. Veganlığın bağlayıcı olmayan bir “şefkat” ifadesi gibi bir şeyi temsil etmesini istiyorlar. Ama belli ki ahlâken vegan olmakla yükümlüyüz. Yani hiçbir doğru cevabın olmadığı ve “şefkatli” olmak adına yapılan bireysel seçimlerin olduğu bir mesele değil bu. Doğru bir cevap var. Hayvanları kullanmak ahlâken yanlış. Dolayısıyla, bu ahlâki ilkelere bağlı kaldığım sürece, hayvan kullanmak gibi bir seçim “yapamam”.
O yüzden, hayvanlar üzerinden beslenmemeyi, giyinmemeyi, onları kullanmamayı seçtiğimi söylediğimde, bunun anlamı tercihimin hayvan kullanımını dışarıda bırakan bir ahlâki ilkeyle sarmalanmış olduğudur. Bunları yapmamayı seçerim çünkü ahlâki ilkeler beni yapmamakla yükümlü kılar. İnandığım şeylerin aksini temsil ettiği için, sömürmek bir seçenek olamaz. Ahlâkı önemsiyorsam, insan harici kişileri sömürme tercihinde bulunamam.
Birinin doğru olanı gerektiren ahlâki ilkeyle uyumlu davranmayı seçtiği için doğru olanı yapması, “X’i yapmayı tercih ediyorum” ve “X olmayanı yapmayı tercih edemem” demesi anlamına gelir. Demem o ki, iki ifadede de sorun yok. Elbette bu ayrım ahlâki gerçekçiliğin reddini yansıtmadığı sürece; ki bu reddiye beni son derece rahatsız eden refahçı hareketin sıçrama noktasıdır. Ne zaman sorulsa, sömürmeme seçimimin beni aksini yapmaktan alıkoyan ahlâki ilkelerimden kaynaklandığını söylerim. Aksi halde basit bir görüş ya da estetik bir değerlendirme olarak algılanır, ki gördüğüm kadarıyla durum bu değil.
Özetle, “yapamam dememek” bana veganlığı bir ahlâki temel yerine tercihe bağlı “şefkatli” bir hayat tarzı olarak pazarlama girişimi gibi geliyor. Ama hayvanların ahlâken değeri varsa, veganlık bu ahlâki değere saygı duymanın akılcı karşılığıdır ve tercihe bağlı bir hayat tarzı seçimi değil, ahlâki bir yükümlülük teşkil eder.
Gary L. Francione
Profesör, Rutgers Üniversitesi
© 2013 Gary L. Francione
Çeviren: Gülce Özen Gürkan
Kaynak: http://www.abolitionistapproach.com/a-note-on-i-cant-vs-i-choose/
Bir Cevap Yazın