Sevgili meslektaşlarım,
Bir grup otomobil hayranıyla sohbet ettiğinizi ve bu kişilerin özel bir amaç için değil, sadece keyif aldıkları için araba sürdüklerini düşünün. Bu insanlar, keyif için klasik otomobiller kullanmanın önemli bir gelenek olduğunu düşünüyorlar, her gün bunu yapıyorlar ve bu kendi kültürlerinin ve kimliklerinin önemli bir parçası.
Eğer bu kişileri bir tıbbi bir test için hastaneye gitmenin ya da ailelerinden birisi sakatlandığında onu acil servise götürmek için otomobil kullanmanın etik olarak yanlış bir davranış olacağına ikna etmeye çalışırsanız, savunduğunuz düşüncenin tamamen mantıksız olduğunu düşünecektirler. Ne de olsa, sadece keyif için otomobil kullanmanın kabul edilebilir olduğunu düşünüyorlar, dahası bu hayatlarının önemli bir parçası. Sadece keyif için otomobil kullanmanın iyi bir şey olduğunu düşünmeye devam ederken, neden önemli bir mesele için otomobil kullanmanın kötü bir şey olduğunu kabul etsinler ki?
İkinci bir senaryoyu düşünün: Bu grubu, önemli bir tıbbi neden için otomobil kullanmanın yanlış olduğuna ikna etmeye çalışmak yerine, onlara diğerlerinden herhangi bir farkı olmayan belirli bir yere keyif için otomobille gitmenin yanlış olduğunu anlatıyorsunuz. Yine keyif için sürüş yapan bu grup savunduğunuz düşüncenin tuhaf olduğunu düşünecektir, çünkü iddianız tamamen keyfidir. Neden belirli fbir yere keyif için otomobille gitmek başka bir yere otomobille gitmekten daha yanlış olsun ki? Ve eğer keyfi olarak seçtiğiniz bu yere keyif için otomobille gitmenin yanlış olduğunda hemfikir olsalar dahi, genel olarak keyif için otomobil kullanmanın yanlış olup olmadığı konusu belirsiz kalacaktır. Çok değer verdikleri bir aktivite tehdit altındadır.
Bu basit kurgu, neden veganlığın hayvan hakları hareketinin temeli olması gerektiğinin ve neden tek konulu eylemlerin bir anlam ifade etmediğinin etik, mantıksal ve psikolojik sebeplerini anlamamıza yardımcı olur.
Hayvanları Yemek: Bir Tabak Keyif için Acı ve Ölüm
Bir çok insan hayvan eti ve hayvansal ürünler yiyor. Hiç kimse sağlıklı olmak için bu ürünleri yememiz gerektiğini öne süremiyor; tam tersine, her geçen gün artan sayıda ana akım tıp uzmanı, hayvansal ürünlerin insan sağlığı açısından sakıncalarını tartışmakta. Ama hayvansal ürünler insan sağlığı için sakıncalı olsa da olmasa da, sağlık için gerekli olmadıkları kesin. Muhafazakarlığıyla bilinen Amerikan Beslenme Derneği dahi bunu açıkladı:
‘’Amerikan Beslenme Derneği, doğru bir şekilde planlanmış tamamen vejetaryen ve vegan da dahil olmak üzere vejetaryen beslenmenin, sağlıklı, besinler açısından yeterli olduğu ve sağlık açısından faydalar ve belli hastalıkların tedavisini ve önlenmesini sağladığını savunmaktadır. İyi planlanmış vejetaryen beslenmeler, tüm yaş gruplarını, hamileliği, emzirme dönemini, bebekliği, çocukluğu, ergenliği ve spor yapanları kapsayacak şekilde tüm yaşam boyunca uygundur’’
Ve hayvancılığın bir ekolojik yıkım anlamına geldiğini biliyoruz.
Her yıl 56 milyar kara hayvanının ve sayısını bilmediğimiz ama en az eşit sayıda balığın ve deniz hayvanının ölümüne ve en ‘insani’ koşullarda bile korkunç acılar çekmelerine dair öne sürebildiğimiz tek bahane, tatlarının güzel olması. Sadece keyif aldığımız, eğlendiğimiz ve kolay olduğu için akla durgunluk veren bir katliama ortak oluyoruz. Ortada hiçbir iyi neden olmadan hayvanları tüketmek pek çok insanın gündelik hayatının bir parçası. Dahası, pek çok insan bu gereksiz eziyeti, korkunç acıları ve ölümleri önemli bir gelenek olarak ya da bizim sözde ‘insan ayrıcalığımızın’ ayrılmaz bir parçası olarak görüyor.
Dirikesim
Şimdi hayvanların biyomedikal deneylerde kullanılmasının yanlış olduğunu savunduğunuzu hayal edin. Daha önce de öne sürdüğüm gibi, dirikesimin gerekliliği ampirik* olarak sorgulandığında pek çok ciddi sorunu ortaya çıkarıyor ve dirikesimi etik olarak meşru gösterebilecek hiçbir şey yok. Ancak toplumun büyük bir kesimi dirikesimin insan sağlığı için çok önemli olduğunu düşünüyor.
Neden insanlar, bir yandan tamamen keyif için hayvanlara acı çektirmeyi ve onları öldürmeyi kabul edilebilir bulup, diğer yandan (hatalı olarak da olsa) gerekli ve faydalı olduğunu düşündükleri bir hayvan kullanımını etik olarak yanlış bulsunlar? Neden insanlar bir yandan sadece tadını sevdikleri için kan damarlarını hayvansal yağla tıkamaya istekli olup, bir yandan da (hatalı olarak da olsa) sağlık problemlerini düzelteceklerine inandıkları çözümler için bir miktar daha hayvan öldürülmesine karşı çıksınlar?
Cevap oldukça açık, böyle bir şey yapmazlar.
Hayvansal ürünler tüketen insanlarla dirikesimin etik olarak yanlış olduğunu tartışmaya çalışmak, klasik otomobil hayranlarıyla önemli bir sebep için otomobil sürmenin etik olarak yanlış olduğunu tartışmaya benziyor. Bu hayranlar, keyif için otomobil sürmekte sorun olmadığını düşünüyorlarken neden bir doktorun muayenehanesine gitmek ya da acil servise gitmek için otomobil kullanmakta bir sorun olduğunu düşünsünler ki? Önemli bir sebep için otomobil kullanmanın hatalı olduğunu kabul ederlerse bu onların değerli aktivitelerini sürdürmelerini riske atacaktır.
İşte bu yüzden, dirikesime karşı 200 yıldır kampanyalar sürmekteyken, biyomedikal deneylerde kullanılan hayvan sayısı artmakta ve dirikesim uygulaması devam etmekte.
Diğer Tek-Konulu Eylemler
Şimdi dirikesim haricindeki tek konulu kampanyaları, örneğin belli av sporlarına, yabani hayvanların sirklerde kullanılmasına ya da kürke karşı gerçekleştirilen kampanyaları düşünelim. Bu kampanyalar, keyfi olarak seçilmiş hedeflere yöneliyor ve bu da klasik otomobil hayranlarıyla otomobillerle belli bir yere gitmenin diğer yerlere gitmekten daha yanlış olduğunu tartışmaya benziyor. Keyif için otomobil sürmekte sorun görmezken neden otomobille spesifik bir yere gitmenin hatalı bir davranış olduğunu düşünecekler ki?
Yine, düşünmeyecekler. Düşünemezler.
Benzer bir şekilde, hayvansal ürünler tüketenler bir tabaklık keyif için hayvanlara acı çektirmenin ve onları öldürmenin etik açıdan kabul edilebilir olduğunu düşünüyorlar ve hayvan kullanımına her gün ve gün içinde defalarca dahil oluyorlar. Süpermarkete gidip her bir parçasında en az avlanan hayvanlar kadar çok acı çekmiş hayvanların acısını barındıran ürünleri satın almakta sorun görmezlerken neden avcılığın etik olarak hatalı olduğunu düşünsünler ki? Neden diğer önemsiz sebeplerle hayvanları kullanmanın ahlaki olarak kabul edilemez olduğunu düşünsünler ki? Keyif için hayvanları yemekteler. Ve hayvanat bahçelerine, at yarışlarına gitmekteler; neden bir sirkte sergilenen yabani hayvanlar onlar için bir problem yaratsın ki? Deri ve yünden giysiler giyiyorlar, her ikisi de hayvanların inanılmaz boyutlarda acı çekmesi anlamına geliyor. Neden kürkle ilgili özel bir sorunları olsun ki?
Tam da bu sebeple, avcılığa karşı on yıllardır süren tek konulu kampanyalara rağmen bu ‘’spor’’ yapılmaya devam ediyor; bu yüzden tarihteki en uzun süreli hayvan savunuculuğu kampanyası olan kürk karşıtı kampanyalar tamamıyla başarısız. Bu kampanyalar belli bir ilgi yaratıyor olabilir, gerçekteyse bu kampanyalar hayvanları yiyecek için kullanmayı kabul edilebilir bulan bir kültürde nihayetinde başarısız olacaktır.
Hayvanların yiyecek için kullanılmasının –elbette, sadece hayvanları nasıl kullandığımızın değil, hayvanların kullanılıyor olmasının– sorgulanmadığı bir kültürde insanlar asla tek konulu kampanyaları genel olarak ve yaygın bir şekilde benimsemeyecekler. Çoğu insan bu kampanyaları keyfi bulacaktır. Çoğu insan tek konulu kampanyaların odaklandığı hayvan kullanımlarının kabul edilebilir buldukları hayvan kullanımlarından farklı olmadığını görecektir. Gerekli olmadığı halde hayatlarının her gününde hayvan sömürüsüne dahil olan insanlar neden aynı derecede gereksiz olan başka hayvan kullanımlarını sorun etsinler ki?
Geçenlerde bir doğal koruma alanında avcılık yapılmasına karşı yürütülen kampanyaya katılmış birisiyle konuşuyordum. Bana kampanyadan ayrıldığını çünkü avcıların yaptığının bir süpermarkete gidip et satın almaktan ve o eti yemekten herhangi bir farkı olmadığını gördüğünü ve bunu yapmaya devam etmekten vazgeçmeyeceği için de avcılığa karşı çıkmanın mantıksız olduğunu düşündüğünü anlattı.
Elbette haklıydı. Avcılık berbat bir faaliyet ve birilerinin geyikleri ya da tavşanları öldürmekten hoşlanıyor olduğunu bilmek rahatsız edici. Ama avlanan hayvanları yemekle marketten hayvan cesetleri satın alıp yemek arasında ne fark var? Cevap: hiçbir fark yok. Dahası, marketten satın aldığınız bir hayvan avlanarak öldürülen hayvandan çok daha kötü bir hayat yaşamış olabilir. Hatta bu hayvan Temple Grandin tarafından dizayn edilmiş ‘mutlu’ bir çiftlikte ‘mutlu’ bir şekilde yetiştirilmiş olsa bile.
Yine konuştuğum başka bir kişi, yıllarca fok balıklarının sopalarla öldürülmesine karşı kampanyalarda bulunduğunu, ama kürk, deri ve yün gibi diğer hayvansal ürünleri giymeyi bırakmayı düşünmediği ve bunların fok balıklarından farkı olmadığını düşündüğü için kampanyadan ayrıldığını anlattı. Fok balığı kampanyalarının, fok balıkları harika sevimlilikte oldukları için hayvan gruplarına iyi paralar kazandırdığını ve bu sebeple ön plana çıkartıldığını, belli bir ahlaki duruşa dayanmadığını düşünüyordu.
Ve, elbette, haklıydı. Fok kürkü herhangi bir kürkten daha farklı değil, kürk de yünden veya deriden. Hepsi korkunçlar ve hiçbir hayvan ürününü giymemeliyiz. Bu tamamıyla gereksiz. Ve yine, hayvan eti, hayvansal süt, yumurtalar vs. de gereksiz. Ve hayvanları yemek için kullanmayı kabul edilebilir bulduğumuz müddetçe, diğer gereksiz kulanımları sorgulamak, belli bir kullanımı diğerlerinden daha kötüymüş gibi göstermek keyfiymiş gibi görünecektir, çünkü gerçekten de keyfidir.
2007 yılında, bir gazetede yazı yazmıştım, 2009’da yeniden yayınlandı. Yazıda, Amerikan futbolu oyuncusu Micheal Vick’in köpek dövüştürmesinin, hayvansal ürünler kullanmaktan etik açıdan farklı olmadığını tartışıyordum. Bu yazıya binlerce cevap aldım. Bir fçok insan savunduklarımla hemfikir olduğunu belirtiyor, pek çok insan yazımın onları veganlığa teşvik ettiğini söylüyor, pek çoğuysa ortaya attığım tartışma üzerine düşündükten sonra vegan olduğunu haber veriyordu. Ama savunduğum düşünceye karşı çıkan hiç kimse -hiç kimse- neden Micheal Vick’in yaptığının geri kalanımızın yaptıklarından daha kötü olduğunu açıklayamıyordu. Çünkü Vick’in yaptıklarını geri kalanlarımızın yaptıklarından ayırt etmenin hiçbir tutarlı yolu yoktu.
2009 yılında, Vick hapishaneden çıktığında ve Philadelphia Eagles takımına imza attığında, büyük bir Eagles taraftarı olduğunu söyleyen biriyle konuşmuştum. Bana yine takımın maçlarını seyretmeye gideceğini ama köpek dövüştüren Vick’in takımda oynuyor olmasından hoşlanmayacağını söylemişti. Ona futbol maçlarını izlerken sosisli sandviç ve hamburger yiyip yemediğini sordum. ‘’Evet’’ dedi. Ona, keyifle tükettiği bu ürünler için kullanılan hayvanların Vick’in dövüştürdüğü köpeklerden çok daha kötü hayatları ve ölümleri olduğunu anlattım.
Bir cevap veremedi. Çünkü bunun bir cevabı yok.
Sonuç
Sonuç oldukça açık, insanların her gün dahil oldukları tamamıyla gereksiz hayvan tüketimini sorgulamalarını sağlamadığımız müddetçe, dirikesim gibi gerekli veya önemli olduğunu düşündükleri hayvan kullanımlarına ya da hayvan savunucuları tarafından keyfi olarak seçilmiş ve insanların gündelik olarak gerçekleştirdikleri ve destekledikleri hayvan kullanımlarından herhangi bir şekilde farklı olmayan kullanımlara ciddi bir şekilde karşı çıkmalarını sağlamakta başarılı olamayız.
Eğer hayvanları nesneler olarak gören paradigmayı değiştirip hayvanları insan-harici kişiler olarak kabul etmek konusunda umudumuz varsa veganlık temel olmalıdır.
Eğer vegan değilseniz, vegan olun. Bu kolaydır; sağlığınız ve gezegen için daha iyidir. Ama, en önemlisi etik olarak doğru olandır. Hayatınızda bu kadar kolay ve bu kadar tatmin edici başka bir şey yapmayacaksınız.
-Gary L. Francione
Profesör, Rutgers Üniversitesi
(Çeviri: Berk Efe Altınal)
Kaynak: http://www.abolitionistapproach.com/why-veganism-must-be-the-baseline/
*ampirik: akıl yürütmeyle değil deney ve gözleme dayalı olarak elde edilen bilgi. [Yazıda geçtiği yere dön]
Bir Cevap Yazın